Sultangazi Yün, İpek ve Shaggy Halı Yıkama

Keçeleşen bir yün halı eski dokusuna dönmez; akan bir boya komşu açık zeminden geri sökülmez. Bu iki hasar da onarılmadığı için Zübeyde Hanım ve Yayla adreslerinden aldığımız el dokuması halıları makine dokuma partisinin yanına koymuyoruz. Yün bir keratin lifidir, gövdesi pul katmanıyla kaplıdır. Bu pullar sıcak ve alkali suda kabarır, mekanik hareketle birbirine kenetlenir; kenetlenme kalıcıdır.

Lifin esnekliğini veren şey doğal yağı olan lanolindir. Sert alkali ürünler bu yağı söker, halı kuruduğunda eli sertleşir ve hav çabuk yatar. Bu yüzden yünde nötre yakın ya da hafif asidik ürün, ılık su ve kısa temas süresi kullanılır. İpekte tablo daha keskindir: lif ince, ıslak mukavemeti düşük, boya haslığı sınırlıdır. Bambu etiketiyle satılanların çoğu ise aslında rejenere selüloz lifidir.

Renk akması, halı suya girmeden ölçülür

Migrasyon dediğimiz renk göçü, boyanın liften çözülüp suyla birlikte açık zemine taşınmasıdır. Ölçmek için koyu kırmızı, lacivert ve yeşil alanlara nemli beyaz bezle bastırılır. Bez renk aldıysa halı tek başına, düşük ısıda ve kısa temasla yıkanır; durulama suyu sık değiştirilir. Malkoçoğlu ve Cumhuriyet çevresinden gelen kök boyalı kilimlerde bu deneme atlanmaz, çünkü düz dokumada atkı ile çözgü doğrudan yan yanadır.

Sıcaklık ile pH birlikte karar verilen iki değişkendir. Yünde ısı yükseldikçe keçeleşme eşiği düşer; ipekte yüksek ısı parlaklığı alır. Viskozda ise asıl risk ıslakken zayıflayan lifin düzensiz suyla temas edip hale sınırı bırakmasıdır, bu nedenle su tüm yüzeye eşit verilir. Alkali ürünler doğal liflerde matlaşma yaptığı için ölçülü ürünle çalışılır.

• Yün: ılık su, nötre yakın pH, sınırlı mekanik etki
• İpek: kısa temas, düşük ısı, gölgede yatay kurutma
• Shaggy: kurutma öncesi hav ayırma, tabandan hava akışı
• Bambu ve viskoz: kontrollü su, yüzeye eşit uygulama
• Kilim: renk migrasyonu testi, tek başına yıkama

Shaggy havı ve saçaklar el işi ister

Shaggy halıda mesele kimyasal değil, havın uzunluğuyla ilgilidir. Uzun havlar ıslandığında birbirine dolanır; yanlış kurutulan halının tabanında yapışık bir tabaka kalır ve halı ayak altında sert durur. Bu nedenle su alma işleminden sonra hav elle ve tarayla ayrılır, halı tabandan hava alacak biçimde kurutulur. 75. Yıl ve Uğur Mumcu adreslerinden gelen uzun havlı halılarda bu adım kurutmadan önce yapılır, sonra değil.

Saçak, el dokuması halının çözgü ipliklerinin dışa çıkan devamıdır; zorlandığında dokumayı da açar. Bu yüzden düğümü gevşemiş bölgeler işleme girmeden sabitlenir. Kuruma bittikten sonra saçaklar tek tek taranır, hav yönü tek yöne yatırılır. Halınızın cinsinden emin değilseniz dokumanın tersinden fotoğraf gönderin; ilmek yapısına bakarak konuşalım.

Sultangazi mahalleleri

Sultangazi ilçesindeki 15 mahallenin tamamında alım ve teslim yapıyoruz: