Fatih Yün, İpek ve Shaggy Halı Yıkama

Bir halının hangi suyu kabul edeceğini deseni değil ipliği söyler. Bu nedenle Sultan Ahmet, Küçük Ayasofya ve Beyazıt adreslerinden gelen el dokumalarında işe lif tayiniyle başlıyoruz. Yün protein esaslı bir liftir; yüzeyindeki pulcuklu tabaka sıcak ve alkali ortamda kabarır, mekanik hareketle birbirine kenetlenir. Keçeleşme budur ve geri dönüşü yoktur. Yünün doğal yağı lanolin lifi esnek tutar; sert alkali ürünler bu yağı söktüğünde halı kuruduktan sonra sertleşir.

İpekte hata payı daha da daralır: lif ince, ıslakken mukavemeti düşer, boyası akmaya yatkındır. Shaggy halıda mesele kimya değil geometridir; uzun havlar ıslandığında birbirine dolanır. Mercan, Tahtakale ve Nişanca çevresinden gelen shaggy halılarda hav ayırmayı bu yüzden kurutmadan önce yapıyoruz. Yatık kuruyan bir hav sonradan taranarak eski durumuna getirilemez. Kilimde ise havın sağladığı tampon yoktur; atkı ile çözgü doğrudan gözle görünür.

Renk göçünü yıkamadan önce ölçmek

Migrasyon, boyanın ıslakken kendi ilmeğinden komşu açık zemine yürümesidir. Riski görmek için koyu kırmızı ve lacivert bölgelere nemli beyaz bez bastırılır; bez renk alıyorsa halı tek başına, ılık suda ve kısa temas süresiyle işlem görür. Molla Hüsrev ile Atikali çevresinden gelen kök boyalı halılarda bu deneme atlanmaz, çünkü yürümüş boya lifin içinden geri alınamaz.

Kimyada ölçü nötre yakın veya hafif asidik taraftır; yüksek alkali yünün pul yapısını açar ve rengi matlaştırır. Durulamanın uzun tutulması da bu yüzden önemli: lif arasında kalan kalıntı hem sertlik hem yeniden kirlenme demektir. Bambu adıyla satılan halıların çoğu viskoz esaslıdır, ıslakken mukavemetini yitirir; su tüm yüzeye eşit uygulanır.

• Renk göçü denemesi: koyu bölgelere nemli beyaz bez
• Yünde ılık su, ölçülü hareket, nötre yakın kimya
• İpekte kısa temas, gölgede yatay kurutma
• Viskoz ve bambuda yüzeye eşit su uygulaması

Hav taraması, saçak ve kurutma düzeni

Shaggy halıda kurutma yıkamanın devamıdır. Su alındıktan sonra hav tabakası elle ayrılır, taranır ve tabandan hava geçecek biçimde yerleştirilir. Havın dibi nemli kalırsa tabanda yapışık bir katman oluşur ve koku başlar. Kalın yün halılar ıslakken kuru ağırlığının katlarına ulaştığı için askıda değil, destekli ve gölgeli ortamda kurutulur; askıda kalan dokuma kendi yükü altında uzar.

Saçak süs değil, çözgü ipliklerinin devamıdır; sert çekişte dokumanın kendisi açılır. Süleymaniye ve İskenderpaşa adreslerinden gelen el dokumalarında düğümü gevşemiş saçaklar işleme girmeden sabitlenir. Kuruma bitince saçaklar tarayla düzeltilir, hav tek yöne yatırılır. Halının yün mü viskoz mu olduğundan emin değilseniz arka yüzünü fotoğraflayın.

Fatih mahalleleri

Fatih ilçesindeki 47 mahallenin tamamında alım ve teslim yapıyoruz: