Esenyurt Yün, İpek ve Shaggy Halı Yıkama

Yün, ipek ve el dokuması halılarda hata yıkama sırasında değil, kuruduktan sonra ortaya çıkar. Yünün yüzeyindeki pulcuklu tabaka sıcak suda ve alkali ortamda kabarır; mekanik hareket eklenince pulcuklar birbirine kenetlenir ve halı keçeleşir. Bu dönüşüm geri alınamaz. Lifi esnek tutan lanolin de sert ürünlerle söküldüğünde hav sertleşir, halı elde kağıt gibi hissedilir.

Bu yüzden Esenyurt'ta aldığımız yün, ipek, bambu, shaggy ve kilimleri ayrı ayrı sınıflandırıyoruz. Güzelyurt, Ardıçlı ve Süleymaniye adreslerinden gelen el dokuması parçalarda saçak durumunu, kenar dikişini ve halının nereye serili olduğunu not ediyoruz. Güneş gören bir halıda boya zaten yorulmuştur; uygulanacak ısı ile temas süresi buna göre kısalır.

Renk akması yıkamadan önce ölçülür

Renk migrasyonu, boyanın kendi lifinden çözülüp komşu açık renkli ilmeğe geçmesidir. Riski önceden görmek için koyu bölgelere nemli beyaz bez bastırılır; bez renk alıyorsa halı düşük ısıda, kısa temas süresiyle ve tek başına işlenir. Kök boyalı el dokumalarında bu kontrol atlanmaz. Durulama, su berrak akmaya başlayana kadar sürdürülür, çünkü askıda kalan boya kuruma sırasında yüzeye taşınır.

pH tarafındaki ölçü şudur: protein lifi olan yün ile ipek nötre yakın, hafif asidik ortamda güvenlidir; yüksek alkali onları matlaştırır ve sararma yapar. Bambu adıyla satılan halılar çoğunlukla viskoz esaslıdır ve ıslakken mukavemetinin büyük bölümünü yitirir. Viskozda su miktarı bu yüzden kontrollü tutulur, bölgesel değil tüm yüzeye eşit uygulama yapılır; yoksa hale sınırı kalır.

• Yün ve ipekte ılık su, nötre yakın pH, ölçülü mekanik etki
• Yıkama öncesi nemli beyaz bezle renk akması denemesi
• Shaggy havının kurutmadan önce ayrılıp taranması
• Gevşek saçak dikişinde mekanik etkinin azaltılması

Shaggy, kilim ve saçak: her birinin hesabı ayrı

Shaggy halıda konu kimya değil geometridir. Uzun havlar ıslanınca birbirine dolanır, ağırlaşır ve tabana yatar; su alındıktan sonra hav ayrılmazsa kuruyunca yapışık bir tabaka oluşur ve halı düzleşir. Bu nedenle shaggy kurutmadan önce taranır, hav yönü açılır ve kuruma boyunca aynı yönde tutulur. Barbaros Hayrettin Paşa ile Mevlana adreslerinden gelen uzun havlı halıları ayrı takip ediyoruz.

Kilimde hav yoktur; atkı ile çözgü doğrudan görünür, çekme riski belirginleşir. Kilim düşük ısıda, sınırlı suyla işlenir ve gerdirilerek kurutulur. Saçak ise halının ilk yorulan bölümüdür: pamuk çözgüden gelir, kirlendiğinde griye döner, dikişi gevşemişse açılır. Akevler'deki bir halıda saçak yıpranmışsa mekanik etkiyi azaltıp saçağı elle tarıyoruz.

Esenyurt mahalleleri

Esenyurt ilçesindeki 38 mahallenin tamamında alım ve teslim yapıyoruz: